در قلب بازار سنتی همدان ، جایی که بوی تاریخ و اصالت با هم می آمیزد، بنایی زیبا و ماندگار از دوران قاجار خودنمایی می کند. کاروانسرای شریفیه یکی از آن یادگارهای ارزشمندی است که توانسته پویایی و جذابیت خود را در گذر زمان حفظ کند. این کاروانسرا امروز نه تنها یک اثر تاریخی، بلکه فرصتی برای گردشگری و معرفی هویت فرهنگی همدان در هاریکا خبر به شمار می رود.

کاروانسرای شریفیه در بازار سنتی همدان

کاروانسرای شریفیه در میان راسته بازارهای قدیمی همدان قرار گرفته است. بازار سنتی همدان در مرکز این شهر واقع شده و از یادگاران معماری دوران قاجار به شمار می رود. این بازار اگرچه نشانه هایی از دوران صفوی نیز در خود دارد، اما آنچه امروز به نام بازار سنتی همدان شناخته می شود، بازمانده دوران قاجار است.

شهر همدان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه اش در مسیر راه های ارتباطی شهرهای غربی و همچنین مسیر زائران عتبات عالیات قرار داشت. همین موقعیت سبب شده بود که این شهر به لحاظ اقتصادی اهمیت زیادی پیدا کند. نکته جالب در ساخت بازار سنتی همدان این است که بازار و راسته های آن حول محور مسجد جامع بنا شده اند.

بازار سنتی همدان در گذشته ۳۸ بازار و راسته بازار و ۲۶ سرا و کاروانسرا داشته است. در میان این راسته بازارها و سراها، گرمابه های عمومی، نانوایی، آشپزی و قهوه خانه نیز دیده می شده است. کاروانسرای شریفیه یکی از همان کاروانسراهای زیبا است که در میان راسته بازارهای قدیمی قرار دارد.

کاروانسراهای ایران

کاروانسراها پیش از اسلام نیز وجود داشتند و عموماً به عنوان «رباط» شناخته می شدند. پس از اسلام، واژه کاروانسرا برای این بناها به کار رفت. رباط بیشتر به بناهایی گفته می شد که برای نگهداری از اسب و چارپایان استفاده می شدند. کاروانسراهای ایران به طور کلی به دو دسته بیرون شهری و درون شهری تقسیم می شوند.

کاروانسرا به بنایی گفته می شد که کاروانیان را در خود جای می داد. برخی از این کاروانسراها در مسیرهای بین شهری قرار داشتند و کاروانسرای برون شهری نامیده می شدند. گاهی نیز کاروانسراها داخل شهر ساخته می شدند که به آنها کاروانسراهای درون شهری می گفتند.

کاروانسراها علاوه بر اتاق و ایوان، دارای باره بند، طویله و انبار بودند. ورودی آنها اغلب بازاری کوچک به نام غلاف خانه را تشکیل می داد و بر روی سردر آن چند اتاق تمیز قرار داشت که به کاروانسالار اختصاص داشت. در کاروانسراهای برون شهری، برج های مراقبت نیز در دیوارهای بیرونی ساخته می شد که از کاروانیان در برابر حمله دشمنان محافظت می کرد. نکته جالب اینکه تقریباً تمام کاروانسراهای ایران از معماری درون گرا تبعیت می کردند.

کاروانسرای کاروانی و تجاری شریفیه

کاروانسراهای همدان از نوع درون شهری هستند و به دو گروه عمده تقسیم می شوند. گروه اول کاروانسراهای کاروانی و تجاری هستند که علاوه بر تجارت، محلی برای استراحت کاروانیان نیز داشتند. گروه دوم کاروانسراهای تجاری صرف هستند. کاروانسراهای کاروانی و تجاری دارای حیاط مرکزی بودند و حجره های دو طبقه پیرامون این حیاط بنا می شد.

در این کاروانسراها، حجره های طبقه پایین برای فروش و عرضه کالا اختصاص داشت و حجره های طبقه بالا مخصوص استراحت و خواب کاروانیان بود. کاروانسرای شریفیه از نوع کاروانسراهای کاروانی و تجاری همدان محسوب می شود. این کاروانسرا در بخش میانی بازار سنتی همدان قرار دارد و محدود به راسته نخودبریزها، حلبی سازخانه، صحاف خانه و علاقبندها می باشد.

همین قرارگیری در میان راسته بازارهای قدیمی باعث شده که کاروانسرای شریفیه از پویایی و تحرک بالایی برخوردار باشد. این کاروانسرا متعلق به دوران قاجار است و در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۰۸۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

متأسفانه در سال ۱۳۸۸ به علت آتش سوزی، بخش بسیاری از کاروانسرا آسیب جدی دید. در همان سال، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان به مرمت و بازسازی این بنای ارزشمند اقدام کرد.

معماری کاروانسرای شریفیه

کاروانسرای شریفیه به صورت چهار ایوانی و در دو طبقه ساخته شده است. این بنا در زمینی به مساحت دو هزار متر مربع بنا شده و دارای یک حیاط مرکزی است. در هر طبقه کاروانسرا، ۲۸ حجره دور تا دور حیاط مرکزی ساخته شده است.

در دو طرف کاروانسرا، دو حیاط جنوبی و شمالی نیز دیده می شود که دالان ورودی آنها با طاق آجری پوشیده شده است. در ساخت کاروانسرا از ستون های چوبی، طاق و قوس های زیبایی استفاده شده که بنا را امروزه بیش از یک بنای تجاری، به یک بنای گردشگری تبدیل کرده است.

حجره های طبقه دوم کاروانسرا امروزه به انباری تبدیل شده اند، اما هنوز آثار زیبای گذشته خود را حفظ کرده اند. شکل ویژه کاروانسرای شریفیه و ستون های چوبی و طاق و قوس های آن، شمایلی زیبا به این بنا بخشیده است. همین ویژگی ها باعث شده که کاروانسرای شریفیه بتواند به عنوان یکی از مراکز گردشگری هم برای مسافران و هم برای شهروندان همدانی مطرح شود.

جمع بندی

بازار قدیمی همدان یکی از مهم ترین آثار برجای مانده از دوران قاجار است. در میان سراها و کاروانسراهای این بازار، بناهایی وجود دارند که نشان از رونق و شکوه آنها در زمان قاجار دارند. کاروانسرای شریفیه یکی از همین کاروانسراهاست که از دوران قاجار برجای مانده و هنوز پویایی گذشته خود را حفظ کرده است.

این کاروانسرا امروز به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری همدان شناخته می شود و می تواند نقش مهمی در جذب گردشگران داخلی و خارجی ایفا کند. اگر به بناهای تاریخی علاقه دارید، بازدید از کاروانسرای شریفیه را از دست ندهید.

سوالات متداول

کاروانسرای شریفیه در کدام شهر قرار دارد؟

کاروانسرای شریفیه در شهر همدان و در میان راسته بازارهای بازار سنتی این شهر واقع شده است.

کاروانسرای شریفیه مربوط به چه دوره تاریخی است؟

این کاروانسرا متعلق به دوران قاجار است و در فهرست آثار ملی ایران با شماره ثبت ۲۰۸۷ جای گرفته است.

آیا بازدید از کاروانسرای شریفیه برای گردشگران امکان پذیر است؟

بله، این کاروانسرا در بازار سنتی همدان قرار دارد و گردشگران می توانند از آن بازدید کنند.